Ruimte vinden in een snelle, kapitalistische en digitale wereld
(en in een vol hoofd)

In een wereld die constant pusht om bereikbaar, productief en luid te zijn, kan niks doen, vinden en zijn een hele krachtige vorm van verzet zijn.

Dit ontdek ik wanneer ik op zoek ga naar ruimte. Ik ervaar hoe belangrijk, maar ook hoe moeilijk het is die ruimte te vinden in een snelle, kapitalistische en digitale wereld.

Toch blijkt die ruimte een voorwaarde voor creativiteit en connectie, waarde en welzijn, en misschien zelfs wel voor een nieuw wereldbeeld.

Daarom neem ik je mee in mijn onderzoek naar loze ruimte in Nederland en België. In beeld, woord, geluid én interactie.

Notities

Eerste (vastgelegde) aantekeningen over ruimte, leegte en tijd, geschreven in de boeken On Beauty en Intimations van Zadie Smith.

Gemaakt terwijl ik mijn studie in Groningen online volgde vanuit Antwerpen tijdens de lock-downs.

December 2020 & januari 2021

Inhoudsopgave

Introductie

Ruimte in mijn omgeving
Onderzoek naar ruimte in de persoonlijke en publieke ruimte

Ruimte in mijzelf
Onderzoek naar ruimte in gevoel en planning

Bronnen

Index

Notities
Scans van mijn handgeschreven en -getekende notities vanaf 2020

Dagboekfragmenten
Persoonlijke teksten voorgelezen uit mijn dagboek vanaf 2021

Experimenten
Foto’s en video’s van creatieve uitprobeersels vanaf 2022

Interactie
Onderdelen waarbij je wordt gevraagd mee te doen of te reageren

Theorie
Wetenschappenlijk, filosofisch en persoonlijk onderzoek naar ruimte

Notities & dagboekfragment

Over het belang van ruimte en tijd voor persoonlijke ontwikkeling.

Juli 2021

introductie

Notitie

“Er moet speling zitten op het leven”.


Notitie gemaakt in het Flowing Lines Notebook dat ik ontwierp om meer ruimte voor creativiteit in het schrijfproces toe te laten.

September 2022

Ruimte.

Dat is waar het allemaal mee begint.

Ik schrijf dit terwijl ik in een leeg kantoor zit in de bibliotheek in Antwerpen waar ik als projectmedewerker jeugd & media werk. Onder werktijd, dus niet helemaal de bedoeling. Maar dat is hoe het gaat met creativiteit: als er eenmaal ruimte is in je hoofd en omgeving, vloeit het als bloed uit een open wond.

In mijn geval is het dus een leeg kantoor en even geen dringende mailtjes die aanzetten tot dit vloeien. Meer is er niet voor nodig. Geen hippe werkplek met Instagram waardige inrichting, geen goede barista koffie, geen dikke iMac met dure software.

Gewoon, ruimte.

En dat is nu juist het probleem. Het zijn niet de hippe werkplekken met dure koffie of de geavanceerde technologieën die schaars zijn. Het is de ruimte die zo moeilijk te verkrijgen is. De ruimte om gewoon eens voor je uit te staren, rond te wandelen of ongedwongen met materiaal te prutsen.

In plaats daarvan vullen we elk stukje loze ruimte wanhopig in. We omringen onszelf met schermen die ons bekogelen met de laatste nieuwtjes, likes en berichten. We vertellen onszelf dat we alleen iets waard zijn als onze agenda overloopt. We meten elkaar aan de hand van productiviteit.

We geven elkaar en onszelf geen ruimte. Omdat we niet achter willen blijven, omdat we het niet kunnen meten of om de realiteit niet onder ogen te komen, wellicht.

Terwijl ruimte, zowel fysiek als mentaal, een sleutel kan zijn tot een alternatief wereldbeeld.

Een wereldbeeld waarin we oog hebben voor onszelf, elkaar en de natuur om ons heen. Waarin menselijkheid, in alle vormen, belangrijker is dan (economische) groei. En waarin ruimte is voor connectie en creativiteit.

Kortom: er moet speling zitten, op het leven. Naast rationele, commerciële en efficiënte wezens, zijn we nu eenmaal ook zoekende, emotionele en dromende. Er mag, nee moet, af en toe geklungeld, geprobeerd, gefaald, gesprongen en geriskeerd worden.

En er moet af en toe ook flink tijd “verspild” worden.

Bij mij begint dit creëren van ruimte vrij letterlijk in september 2022. Een belangrijke maand, want ik begin met een dag minder werken. Het fulltime werken biedt te weinig ruimte voor mijn eigen projecten en voor mijzelf.

En dus geef ik mezelf een vrije dag per week cadeau.

Die dag moet gekoesterd worden. Als een mooi ingepakt cadeautje geniet ik al vóórdat mijn nieuwe contract ingaat van diens aanblik onder de kerstboom. En wanneer het zover is, pak ik het cadeau langzaam uit, fantaserend over alle dingen die ik ermee ga doen.

Het grappige is dat die vrije maandag ook anders aanvoelt. Zachter en vol verrassingen. Als een buffer tussen mijn weekend en mijn werkweek. Een dag waarop iedereen weer aan het werk is, en ik vrij kan schrijven, bedenken, maken, wandelen en soms gewoon luieren.

Maar, zo ontdek ik al snel, die dag moet ook beschermd worden. Want net als andere loze momenten en ruimtes, slibt ook deze dag snel dicht. Toch even iets voor werk doen, een huishoudelijk klusje hier en daar, een extra aflevering op Netflix en de dag is zo om.

Zo werkt het nu eenmaal met alle vormen van loze ruimte die we niet met ons leven beschermen. Stukjes in de stad, in onze agenda en in ons hoofd worden ongezien opgevuld. Niet zelden door de druk die de prestatiemaatschappij ons oplegt. Namelijk de druk om ons waardevol te voelen door te presteren, te bereiken en te winnen.

Gedreven door de magie van mijn vrije dag, maar ook door mijn algemene struggle met het vrijhouden van ruimte in een volle agenda en een nog voller hoofd, besef ik dat het tijd wordt dat er iets gebeurt.

Of nog beter, dat er niets gebeurt.

En dus ga ik op zoek naar ruimte in een snelle, kapitalistische en digitale wereld. Ik begin met een onderzoek naar de fysieke en digitale ruimte, in onze publieke en persoonlijke omgeving, met behulp van de teksten van Jenny Odell over de macht van nietsdoen.

Dit doe ik door loze ruimte op te zoeken in mijn omgeving. Die omgeving wisselt tussen Friesland, waar ik vandaan kom, en Antwerpen, waar ik momenteel woon en werk. Maar ook de digitale omgeving op mijn schermen.

Daarna zoek ik de ruimte op in mijn hoofd en mijn agenda. Ik verdiep me in het verschil tussen onze “innerlijke tijd” en de “kloktijd”, zoals Joke Hermsen het omschrijft. Ook onderzoek ik hoe we deze leegte ervaren, en wat het met ons doet wanneer we te weinig of juist te veel ruimte ervaren.

Het resultaat is een creatief, persoonlijk, experimenteel, interactief én filosofisch onderzoek dat ook de

ruimte

geeft om soms even helemaal niks te doen, vinden of zíjn.

Notities

Nadenkend over het creëren van stukjes ruimte.

Uiteindelijk vraag ik een 4/5e contract aan om ruimte te creëren voor eigen projecten.

April & juni 2022

ruimte in mijn omgeving

Dagboekfragment

Onderweg naar Frankrijk, nadenkend over het belang van “loze ruimte” met het boek De Macht van Nietsdoen van Jenny Odell in het achterhoofd.

Augustus 2021

Fysieke ruimte

Ik ben opgegroeid in misschien wel het meest ordelijke landje dat er is. Nederland staat niet voor niks bekend om zijn ruimtelijke ordening; niks lijkt aan toeval overgelaten te zijn, elk hoekje heeft een functie en geen stukje ruimte blijft onbenut.

Deze efficiëntie stopt niet bij de fysieke ruimte van Nederland en haar bewoners, maar zet zich voort in de mentale ruimte.

België daarentegen neemt zijn ruimte meer organisch in. Dit resulteert in lintbebouwingen tussen steden en dorpen, in creatieve (maar soms erg lelijke) huizen en in een chaotische infrastructuur.

Zelf ervaar ik het gebrek aan ruimtelijke ordening regelmatig in Antwerpen.

Zo fiets ik dagelijks langs een stoplicht waarbij de auto’s rechts van mij geen stoplicht hebben, en dus gewoon vrij door kunnen rijden. En in plaats van wijken met eenzelfde soort huizen, zoals in Nederland, is in Antwerpen een verzameling van verschillende gebouwen te vinden.

Hierdoor onstaan er regelmatig stukjes ruimte, stukjes vergeten stad.

Zo sluiten gebouwen minder goed op elkaar aan, waardoor er af en toe een spontaan stukje lucht te zien is. Of zijn er voorbeelden van wandel- en fietspaden die zomaar ergens beginnen of eindigen. Stukjes pseudoruimte noem ik dit, ruimte die eigenlijk geen ruimte is.

Het gebrek aan visie van bovenaf, zorgt er ook voor dat de Antwerpenaar zelf creatief aan de slag gaat met ruimte creëren en toeëigenen. Tegels worden uitgebroken om geveltuintjes aan te leggen, de ruimte voor persoonlijke parkeergarages wordt fanatiek beschermd door dreigende teksten en fietsers nemen heldhaftig elk stukje loze ruimte in op wegen zonder fietspad.

Experiment

Een wandeling van Antwerpen Centraal Station naar Antwerpen Berchem Station.

Onderweg leg ik verschillende vormen van loze ruimte in de stad vast, zie hieronder mijn bevindingen.

November 2022

Stukjes vergeten stad

Doordat de ruimtelijke ordening in België minder, tja, geordend is, onstaan er regelmatig stukjes loze ruimte tussen of ín gebouwen.

Misschien wel het meest vergeten stukje stad in Antwerpen: de voetschrapers die in oude huizen naast de deur zijn geplaatst.

Deze nisjes worden nu ook wel gebruikt door kunstenaars om mini kunstwerkjes in te maken. Een mooi en concreet voorbeeld dat ruimte zorgt voor creativiteit.

Stukjes pseudoruimte.

Antwerpen is een stad van de schone schijn. Zo heb je talloze voorbeelden van schijn wandel- en fietspaden. Dit zijn dus stukjes ruimte die eigenlijk geen ruimte zijn.

Als reactie eigent de Antwerpenaar én de natuur zelf stukjes ruimte toe, zie hieronder.

Stukjes loze ruimte (terug) ingenomen door de mens.

Zoals de “olifantenpaadjes” die zijn ontstaan bij gebrek aan meer ruimte voor de wandelaar.

Ook is de Antwerpenaar koning van de passief-aggresieve teksten.


Denk bijvoorbeeld aan het bordje dat standaard bij een invalideplek wordt geplaatst: “Neem je mijn PARKEERPLEK? Neem dan ook mijn HANDICAP!”

Stukjes loze ruimte (terug) ingenomen door de natuur.

oproep

deel jouw “stukje niks”

Deel jouw favoriete stukje loze ruimte, vergeten stad of pseudoruimte in de publieke ruimte. Maak een foto, vermeld het adres of de plek en omschrijf waarom dit jouw favoriete plek is.

Op zoek naar ruimte, denk ik na over wat ruimte eigenlijk is, waar het aan moet voldoen. Het boek De Macht van Nietsdoen van Jenny Odell helpt hierbij.

Odell schrijft in haar boek dat nietsdoen geen tijdverspilling is maar een “noodzakelijk onderdeel van betekenisvolle gedachten en woorden”. Interessant is dat Odell de link legt met beweging. Zo schrijft ze dat kijken naar de wereld, bewegen is in diezelfde wereld.

De eerste stap om ruimte op te zoeken en te definiëren, is dus om in beweging te komen.

Niet zittend achter mijn laptop, maar lopend door de stad komen mijn gedachten over ruimte op gang. Tijdens die wandelingen ga ik op zoek naar ruimte, en leg ik deze “stukjes niks” vast (zie experiment hierboven).

Daarnaast merk ik dat bewegen, net als ruimte, een voorwaarde is voor creativiteit. Het is tijdens de meest doelloze wandelingen dat ik de meest originele ideeën krijg. En wat heb je nodig om te bewegen?

Juist, ruimte.

Er zijn in de loop der tijd honderden afzonderlijke blikken waaruit ik mijn levende indruk van jou samenstel

en dit is prachtig.

– David Hockney

Tijdens deze wandelingen kom ik met de volgende basisvoorwaarden voor “stukjes niks” in de publieke ruimte:

  • Je kan er gewoon zijn, zonder iets te moeten doen, bewijzen of kopen. Voorbeelden hiervan zijn de bibliotheek of het park. Hoewel deze ruimtes een functie hebben, kijkt niemand er gek van op als je gewoon een beetje ronddwaalt. In tegenstelling tot winkels, pretparken, kantoren of de (snel)weg.
  • Het mag niet afgesloten zijn van de wereld.
    Zelf heb ik een voorkeur voor ruimtes die een kleine afstand hebben tot de drukte. Toch vind ik het belangrijk dat de loze ruimte zich niet afkeert van de wereld om zich heen. Om zo oog te hebben voor elkaar en de wereld, waar ruimte in onze omgeving en in ons hoofd toe kan leiden.
  • Iedereen moet er toegang tot hebben.
    Wat voor sommigen als een vrije ruimte voelt, kan voor anderen voelen alsof ze er niet welkom zijn. Er mogen dus geen drempels zijn verbonden aan geslacht, huidskleur, geaardheid, leeftijd, economische of sociale klasse.
  • Je moet je er veilig voelen en niet in de weg staan.
    Sluit aan op de vorige punt. Veiligheid betekent voor iedereen iets anders. Zo voel ik ruimte op het plein voor het Centraal Station van Antwerpen. De weg ernaast, een overdekt en donker voetpad naast een druk fietspad, waar veel taxichauffeurs en reizigers wachten, voelt dan weer benauwend en minder veilig.

Experiment

Om voorbijgangers stil te laten staan (soms letterlijk) bij het gebrek aan ruimte in onze stad en onze agenda’s, markeer ik “Stukjes Niks” in Antwerpen. Dit zijn plekken waar je even “niks hoeft te doen, te vinden of te zijn.”

December & januari 2022

Het resultaat op onze geven, met zowel zwarte als glow in the dark tape en stickermateriaal en een bordje met de tekst: “Alsjeblieft, een stukje niks. Hier hoef je even niks te doen, vinden of zijn.”

Het eerste experiment op onze eigen gevel met verschillende soorten zwarte tape.

Een onderzoek naar verschillende soorten tape (zoals eco en fluo tape) op verschillende ondergronden (in onze tuin).

De teksten zijn uitgesneden uit vinyl met een snijplotter. Ik koos voor een handgeschreven tekst voor “Stukje Niks”, om te contrasteren met het strakke van de tape.

De eigenschappen voor stukjes niks zijn deels universeel, maar deels ook persoonlijk. Hoewel ik denk dat niemand veel ruimte voelt door midden op een drukke weg te gaan staan, is het gevoel van veiligheid en toegankelijkheid heel persoonlijk.

Zo ervaar ik bijvoorbeeld dat ik ook (juist) ruimte ervaar in drukke, anonieme ruimtes, zoals het Centraal Station. Hoewel ik dit onderzoek begon met het idee rustige, vredige ruimtes met veel afzondering en natuur op te zoeken, weet ik nu dat dit geen voorwaarde hoeft te zijn voor loze ruimte.

Voor de publieke “loze” ruimte is het juist een voorwaarde dat je niet afgesloten wordt voor de wereld om je heen, maar dat je oog hebt voor die wereld en haar bewoners, ontdek ik. Zo realiseer ik mij tijdens mijn onderzoek dat ik veel meer een sociale motivatie voel, dan een individualistische.

Deze nood vind ik terug in het boek van Jenny Odell. Interessant is dat zij niet schrijft over een soort utopia waarin iedereen zen en conflictvrij met elkaar, of afgezonderd van elkaar leeft. Utopia betekent namelijk letterlijk “geen plaats”, terwijl de werkelijkheid juist een al te grote plaatsbaarheid vereist.

Odell schrijft daarom over de noodzaak om “los te staan“. Losstaan is volgens haar heel anders dan je afzonderen. Het is het perspectief aannemen van een buitenstaander, zonder daarvoor weg te hoeven gaan.

Het nut

van nutteloosheid.

– Zhuang Zhou

Odell geeft hiermee antwoord op een conflict dat ik al langer voel. Namelijk de behoefte aan zowel afzondering van, als bijdragen aan de buitenwereld.

Ik realiseer mij dat ik niet uit ongevoeligheid, maar júíst door mijn gevoeligheid voor de wereld om mij heen mij er soms graag van afsluit. En door mijn verantwoordelijkheidsgevoel naar die wereld toe.

Maar hoe vallen die twee noden praktisch met elkaar te rijmen?

Notities

Nadenkend over hoe mensen die creatief werk maken hun gevoelige binnenkant juist aan de buitenkant moeten dragen, en zich als het ware binnenstebuiten moeten keren.

Ik moet hier denken aan Summer in Rick & Morty (S3 E5) die door een wetenschappelijke machine wordt vergroot en binnenstebuiten wordt gekeerd, waardoor alles ontzettend veel pijn doet (zie hieronder).


Dit binnenstebuiten keren is nodig om reflectief werk te maken, in plaats reactief.

Hierdoor is het ook van belang voldoende afzondering van de buitenwereld op te zoeken, omdat veel dingen veel harder aankomen in deze zachte buitenkant (en om dus niet als Summer te eindigen).

Oktober 2021

Notitie

Over het innerlijke proces dat zorgt voor reflectie.

Oktober 2022

Dit brengt ons bij de overgang van publieke ruimte naar persoonlijke ruimte. Odell schrijft namelijk dat verwijdering en contemplatie af en toe essentieel zijn om te zien wat er gebeurt in de wereld.

Maar dat diezelfde contemplatie je altijd weer terugbrengt naar je verantwoordelijkheden voor en in de wereld.

Hoewel het opzoeken van ruimte snel doet denken aan het idee van me-time, self-care en andere millenial-achtige methodes met een kapitalistische bijsmaak, merk ik tijdens het onderzoek dat ik mijzelf hier juist van af wil zetten.

Zoals ook Sanne van Rij schrijft voor De Correspondent, geeft self-care een individualistisch en commerciëel antwoord op een maatschappelijk en systematisch probleem.

Dit onderzoek focust zich dus niet op het retraite-achtige soort ruimte, waarbij gestreefd wordt naar een staat van volledige en conflictvrije perfectie, maar juist op de ruimte die ons midden in de wereld en maatschappij doet staan, en oog doet hebben voor de mensen en de natuur om ons heen.

Juist door onszelf midden in die wereld te plaatsen, er even stil te staan en gewoon om ons heen te kijken, dus. Door ons niet af te wenden van wrijving en conflict, maar er oog voor te hebben en het te accepteren als onderdeel van het leven en het creatieve proces.

Notitie

Ruis en wrijving als essentieel onderdeel van creativiteit.

Oktober 2022

Om ons gevoelig te maken voor de buitenwereld, open te staan voor ruis en wrijving en een innerlijk proces van reflectie toe te laten, hebben we af en toe dus die afzondering nodig.

Door ons even af te wenden van de drukte buiten, om zo onze aandacht naar binnen te kunnen vouwen. Soms moet je je blik naar binnen kunnen richten, om vanuit daar naar buiten te kunnen kijken, zoals ik schreef in mijn dagboek (zie dagboekfragment en notities hieronder).

[Dagboekfragment + notities dinsdag 6 december 2022 over comfortzones]

Notities

Ieder onderdeel is weer onderdeel van iets groters en heeft invloed op alles in en om zich heen.

Dit verbonden werelbeeld noem ik “De Pudding”.

In dit beeld zitten we allemaal in een grote drilpudding. Elke beweging of keuze die we maken, stuwt trillingen voort in die pudding die alles in en om ons heen in weer in beweging zetten.

Januari & februari 2022

Digitale ruimte

Notities

Mijn masteronderzoek Lost in Latency ging over het concept van digitale vertraging.

Ik volgde de studie Media, Art, Design & Technology aan het Frank Mohr Instituut in Groningen online vanuit Antwerpen i.v.m. lock-downs.

Om toch een persoonlijke manier van communiceren te hanteren plaatste ik een printer in het academiegebouw in Groningen en stuurde ik handgeschreven teksten voor mijn medestudenten naar deze printer.

April 2021

Notitie

Juist deze (digitale) vertraagdheid die ik ervaarde tijdens de lock-downs gaf mij ruimte om te reflecteren in plaats van te reageren, zo veranderde de titel van Lost in Latency in Found in Latency

April 2021

De plek waar onze persoonlijke en publieke ruimte samenkomt is op ons scherm. Deze virtuele ruimte overschrijdt alle regels van ruimte, en neemt daarmee ook ontzettend veel ruimte in. Vaak door weinig doordachte en onderbouwde informatie.

Zo schrijft ook Jenny Odell dat we worden overladen door zinloos gepraat. Zij merkt dat repressieve krachten ons er niet van weerhouden om ons te laten horen, maar ons er juist toe dwingen iets te zeggen.

Je zou dus kunnen stellen dat in deze tijd, met alle meningen die ongevraagd gegeven worden online, we ons onderdrukt voelen en hierdoor alleen maar harder gaan schreeuwen. Odell haalt Delheuze aan wanneer ze schrijft over wat een opluchting het is om niets te zeggen te hebben, het recht te hebben om niets te zeggen.

Notitie

Luisterend naar de podcast De Weg Naar Waar Het Stil Is.

Stilte is ook een vorm van ruimte, maar dan in geluid.

September 2022

Wanneer we op willen komen tegen onderdrukkende krachten, kunnen we dus stellen dat iets zeggen, roepen of schreeuwen niet de beste oplossing is. Odell stelt voor om het tegenovergestelde te doen. Namelijk: niets.

Dit betekent dat we regelmatig proberen zo min mogelijk te consumeren, produceren en presteren. Dit is niet makkelijk, eerder het tegenovergestelde. Maar het creëert ruimte voor reflectie, diepte én aandacht.

Aandacht besteden aan één ding is weerstand bieden tegen het ander, in tegenstelling tot afleiding waarbij onze geest alle kanten wordt opgestuurd. Odell vraagt zich af wat er gebeurt als mensen weer controle verkrijgen over hun aandacht en die ergens op richten, met elkaar?

Of misschien wel op elkaar?

Notities

Wanneer we de controle terugkrijgen over onze aandacht, kunnen we deze op onszelf en anderen richten.

Ook kunnen we kiezen voor communicatie, waarbij we één duidelijk doel hebben, of expressie, waarbij verschillende uitingen verschillende doelen bedienen.

Februari & april 2022

Maar hoe verkrijgen we deze controle, als we continu afgeleid worden? Door deze vraag gedreven begin ik met een experiment om lege stukjes ruimte te creëren op mijn scherm.

Notitie

Eerst aanzet tot stukjes (digitale) leegte op social media en in mijn inbox.

April 2022

nieuwsbrief

meld je aan voor… niks

Als tegenbeweging tegen de overvolle mailbox die veel tijd en ruimte opeist, maakte ik een (bijna) lege nieuwsbrief. Het herinnert eraan ruimte te creëren in het leven en op je scherm.

Deze nieuwsbrief wordt verzonden via Laposta en voldoet aan de richtlijnen van de AVG en is ISO-27001 gecertificeerd. In andere woorden, het garandeert jouw data te beschermen volgens de Europese richtlijnen.

ruimte in mijzelf

Notitie

Rust in mijn hoofd is nooit mijn sterkste kant geweest…

December 2021

Ruimte in mijn hoofd

Experiment en notities

Een experiment waarbij ik dagelijks twee minuten niks doe, mijzelf film en achteraf notities maak over deze ervaring

Mei 2021

Ik weet ondertussen waarom het belangrijk is om ruimte te creëren in mijn omgeving, en wat de voorwaarden hiervoor zijn. Maar hoe zit het met mijn eigen overvolle hoofd?

Notitie

April 2022

Er bestaat ook zoiets als teveel ruimte. Dit ervaar ik in het jaar dat ik afstudeer.

Notitie

Maart 2022

Ik ontdek dat een groot deel van de haalbaarheid ook aan mijn agenda ligt, tijd om die onder de loep te nemen.

Ruimte in mijn agenda

Het is een mooi voornemen, meer ruimte creëren in ons leven. Maar alles valt of staat ermee of we dit ook praktisch in onze agenda kunnen vrijhouden. En dit is nog niet zo gemakkelijk.

Jenny legt uit: “In een situatie waarin elk moment ingezet kan worden om geld te verdienen, wordt tijd een economisch hulpmiddel waarvan niet meer gerechtvaardigd kan worden om het aan “niks” te besteden”.

Notitie

Notities gemaakt tijdens en na het lezen van het boek Stil De Tijd van Joke Hermsen
.

Voor deze notities gebruikte ik het notitieboekje met stromende lijnen dat ik ontwierp, wat mooi past bij het stromen van de tijd.

Maart 2021

Joke Hermsen schrijft niet voor niks over het verschil tussen je innerlijke tijd en de kloktijd. Maar hoe passen we dit toe als we het overgrote deel van onze tijd aan werk besteden, en de kloktijd nodig hebben om afspraken te kunnen maken?

Notities

Ruimte op kantoor door “lege” post-its.

Soms is “ruimte vullen met leegte” de enige manier om ruimte te voelen.

September 2022

Experiment

Wanneer ik Google naar hoe minder productief te zijn, krijg ik juist suggesties hoe nóg productiever te zijn.

September 2022

Notities

Notities over twijfelen en inefficiëntie.

September 2022

Experiment

Uit frustratie over normale, saaie notitieboekjes ontwierp ik dit Flowing Lines Notebook.

De golvende lijnen respresenteren het stromen van je creativiteit, stimuleren om creatief om te gaan met de pagina’s en bieden meer ruimte om te schrijven én te tekenen.

Vind hier meer over het notitieboekje.

September 2022

Bronnen


Prestatiemaatschappij
Een term van De Correspondent die verwijst naar het tijdperk na de “commandomaatschappij”. In de prestatiemaatschappij leggen we onszelf de druk op onszelf te ontwikkelen in dienst van het kapitalisme. Lees er hier meer over.

De Macht van Nietsdoen van Jenny Odell
In dit boek schrijft Odell over een alternatieve manier van verzet, namelijk door controle terug te krijgen over onze aandacht.

  • Pagina 18
  • Pagina 30
  • Pagina 31
  • Pagina 34
  • Pagina 45
  • Pagina 92
  • Pagina 99
  • Pagina 102
  • Pagina 142
  • Pagina 148

Stil De Tijd van Joke Hermsen
In dit boek beschrijft Hermsen haar zoektocht naar de ervaring van tijd.